Page 11 - Demo

2n%u00eb Miken%u00eb. Rreth vitit 1400 p.e.s., akejt%u00eb pushtuan Kret%u00ebn e shkat%u00ebrruar nga t%u00ebrmetet dhe krijuan gradualisht qytet%u00ebrimin e tyre t%u00eb njohur si Qytet%u00ebrimi i Miken%u00ebs, i cili %u00ebsht%u00eb zhvillim i m%u00ebtejsh%u00ebm i qytet%u00ebrimit kretas. Mikena ishte nj%u00eb qytet i pasur dhe i fuqish%u00ebm. N%u00eb Miken%u00eb jan%u00eb zbuluar mure madh%u00ebshtore t%u00eb nd%u00ebrtuara me gur%u00eb shum%u00eb t%u00eb m%u00ebdhenj, q%u00eb u quajt%u00ebn %u201cmure ciklopike%u201d. N%u00eb shekullin XII p.e.s., akejt%u00eb e Miken%u00ebs, t%u00eb udh%u00ebhequr nga mbreti Agamemnon, zhvilluan luft%u00ebn kund%u00ebr Troj%u00ebs, q%u00eb gjendej n%u00eb cepin veriper%u00ebndimor t%u00eb Azis%u00eb s%u00eb Vog%u00ebl. Ngjarja e Luft%u00ebs s%u00eb Troj%u00ebs njihet edhe nga tradita epike, por historian%u00ebt e studiojn%u00eb me kujdes, duke dalluar mitin, kujtes%u00ebn kolektive dhe t%u00eb dh%u00ebnat arkeologjike. Qytet%u00ebrimi i Miken%u00ebs mori fund me dyndjen e fiseve dore.Fillimet e qytet%u00ebrimit helenik dhe lindja e polisit grekGjat%u00eb shekujve XII-IX p.e.s., periudh%u00eb q%u00eb njihet edhe si periudha homerike, shoq%u00ebria greke jetonte ende n%u00eb sistemin primitiv fisnor. Megjithat%u00eb, ajo kishte hyr%u00eb n%u00eb nj%u00eb faz%u00eb ndryshimesh, si rezultat i zhvillimit t%u00eb jet%u00ebs ekonomike e shoq%u00ebrore. Kishte nisur procesi i diferencimit pasuror t%u00eb shoq%u00ebris%u00eb. N%u00eb krye t%u00eb fiseve q%u00ebndronin bazilejt%u00eb (prij%u00ebsit), t%u00eb cil%u00ebt ishin t%u00eb par%u00ebt mes t%u00eb barabart%u00ebve. Ata ishin prij%u00ebs ushtarak%u00eb n%u00eb koh%u00eb lufte, nd%u00ebrsa n%u00eb koh%u00eb paqeje kryenin funksionin e kryepriftit e t%u00eb gjykat%u00ebsit dhe kishin filluar t%u00eb pasuroheshin. P%u00ebr t%u00eb gjitha %u00e7%u00ebshtjet e r%u00ebnd%u00ebsishme, bazileu konsultohej me bulen%u00eb (k%u00ebshillin e pleqve) dhe pa miratimin e saj nuk merrte vendime. Nj%u00eb organ i tret%u00eb i drejtimit shoq%u00ebror ishte agora (mbledhja popullore), ku merrnin pjes%u00eb t%u00eb gjith%u00eb an%u00ebtar%u00ebt e lir%u00eb t%u00eb bashk%u00ebsis%u00eb. Jo t%u00eb gjith%u00eb banor%u00ebt kishin t%u00eb nj%u00ebjtat t%u00eb drejta: grat%u00eb, t%u00eb varfrit dhe skllev%u00ebrit kishin role t%u00eb ndryshme n%u00eb jet%u00ebn shoq%u00ebrore. Shekujt VIII-VI p.e.s., jan%u00eb m%u00eb dometh%u00ebn%u00ebsit n%u00eb historin%u00eb e Greqis%u00eb s%u00eb Lasht%u00eb, pasi n%u00eb k%u00ebt%u00eb periudh%u00eb lindi shoq%u00ebria e qytet%u00ebruar. Dy dukurit%u00eb kryesore q%u00eb karakterizojn%u00eb k%u00ebt%u00eb periudh%u00eb ishin: lindja e polisit dhe p%u00ebrhapja e gjer%u00eb e kolonive.Origjin%u00ebn e polisit e gjejm%u00eb n%u00eb zhvillimin e madh t%u00eb tregtis%u00eb, zejtaris%u00eb dhe t%u00eb institucioneve, q%u00eb u v%u00ebrejt n%u00eb Greqi n%u00eb shekujt VIII-VI p.e.s., dhe n%u00eb kthes%u00ebn epokale q%u00eb k%u00ebto soll%u00ebn n%u00eb jet%u00ebn urbane t%u00eb popullsis%u00eb. Gjithashtu, lindja e tij u diktua, mbi t%u00eb gjitha, nga cop%u00ebzimi i mjedisit gjeografik t%u00eb Greqis%u00eb. Produkte t%u00eb k%u00ebtij cop%u00ebzimi kan%u00eb qen%u00eb dasit%u00eb, m%u00ebrit%u00eb dhe armiq%u00ebsit%u00eb e p%u00ebrhershme nd%u00ebrmjet poliseve. E megjithat%u00eb, grek%u00ebt e lasht%u00eb kishin nj%u00eb nd%u00ebrgjegje t%u00eb p%u00ebrbashk%u00ebt, t%u00eb rr%u00ebnjosur nga gjuha, feja e zakonet e nj%u00ebjta. Poliset ishin shtete autonome q%u00eb p%u00ebrfshinin, p%u00ebrve%u00e7 qytetit, edhe territoret rreth tij. Karakteristika themelore e polisit ishte ekzistenca e institucioneve dhe e ligjeve q%u00eb rregullonin jet%u00ebn e qytetar%u00ebve. N%u00eb qend%u00ebr t%u00eb qytetit gjendeshin: agora dhe nd%u00ebrtesat qeveritare, tempujt e per%u00ebndive kryesore, punishtet zejtare etj. N%u00eb aspektin politik, poliset p%u00ebrfaq%u00ebsonin nj%u00eb bashk%u00ebsi qytetar%u00ebsh q%u00eb qeveriseshin n%u00eb kuadrin e republikave, por me organizime politike t%u00eb ndryshme: demokratike, si%u00e7 ishte Athina, dhe oligarkike ose aristokratike, si%u00e7 ishte Sparta. K%u00ebto t%u00eb dyja ishin edhe nd%u00ebr poliset m%u00eb t%u00eb m%u00ebdha. Edhe brenda t%u00eb nj%u00ebjtit polis, p%u00ebrvoja e jet%u00ebs ndryshonte sipas shtresave shoq%u00ebrore dhe statusit qytetar, ndaj %u201cdiversiteti%u201d shoq%u00ebror %u00ebsht%u00eb pjes%u00eb e kuptimit t%u00eb polisit.Krijimi i kolonive grekeN%u00eb shekujt VIII-VI p.e.s., ndodhi procesi i kolonizimit, nj%u00eb dukuri historike, tipike p%u00ebr Greqin%u00eb e asaj kohe. Grek%u00ebt u shp%u00ebrngul%u00ebn masivisht nga qytetet e Greqis%u00eb kontinentale e ishullore p%u00ebr t%u2019u vendosur n%u00eb toka t%u00eb tjera. Varf%u00ebrimi ekonomik, humbja e tok%u00ebs, borxhet, nevoja p%u00ebr l%u00ebnd%u00eb t%u00eb para dhe p%u00ebr tregje, Labirinti i MinositPallati labirint u nd%u00ebrtua n%u00eb Kret%u00eb nga mjeshtri Dedal, me urdh%u00ebr t%u00eb mbretit legjendar Minos. Labirinti ishte nj%u00eb nd%u00ebrtes%u00eb me plan shum%u00eb t%u00eb nd%u00ebrlikuar, q%u00eb kishte nj%u00eb num%u00ebr t%u00eb madh hyrjesh e korridoresh t%u00eb ngat%u00ebrruara n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb t%u00eb till%u00eb q%u00eb, kushdo q%u00eb hynte ta kishte shum%u00eb t%u00eb v%u00ebshtir%u00eb t%u00eb dilte. N%u00eb nj%u00eb dhom%u00eb n%u00eb qend%u00ebr rrinte Minotauri, p%u00ebrbind%u00ebsh me trup njeriu dhe kok%u00eb demi. Ai ushqehej me t%u00eb d%u00ebnuarit dhe me 7 djem e 7 vajza q%u00eb Athina i d%u00ebrgonte si hara%u00e7 t%u00eb p%u00ebrvitsh%u00ebm. Sipas mitit, ai u vra nga Tezeu, i cili u ndihmua nga Ariana, e bija e mbretit Minos.Rr%u00ebnojat e labirinthit t%u00eb MinositLexim9